تدوین شیوه‌نامه آموزشی–روانی سکوت سازنده مبتنی بر آموزه‌های اسلامی - جعفری شیما; داودی حسین; حیدری حسن (نشریه علمی روانشناسی سلامت و اختلالات رفتاری)
چکیده زمینه و هدف: خانواده به‌عنوان کانون آرامش، در معرض چالش‌های ارتباطی است که سکوت در آن اغلب پدیده‌ای منفی تلقی می‌شود. این پژوهش با هدف بازتعریف سکوت به مثابه مهارت سازنده و تدوین برنامه آموزشی-روانی مبتنی بر تلفیق آموزه‌های اسلامی و روان‌شناسی معاصر انجام شد. روش: پژوهش کیفی از نوع توسعه‌ای (تدوین) بود. برای تدوین شیوه‌نامه از روش مطالعه اسنادی نظام‌مند ساندلوسکی و با روسو (۲۰۰۷) و تحلیل مضمون استفاده شد. جامعه مطالعاتی شامل ۵۹ منبع معتبر در حوزه متون اسلامی و روان‌شناسی بود. اعتبار محتوایی شیوه‌نامه با نظر هشت متخصص و محاسبه ضریب روایی محتوایی (۰.۹۳CVR=) تأیید گردید. یافته‌ها: تحلیل داده‌ها به استخراج هشت مضمون فراگیر به‌عنوان کارکردهای سکوت سازنده منجر شد: تقویت سلامت روانی-معنوی، تعمیق تفکر و خودآگاهی، افزایش نشاط و آرامش، تقرب عبادی، ارتقای صبر و تاب‌آوری، تعمیق صمیمیت عاطفی، مدیریت خشم و تعارض، و ارتقای کیفیت کلام. بر این مبنا، شیوه‌نامه آموزشی ۸ جلسه‌ای با محتوای مبانی نظری (اسلامی-روان‌شناختی)، فعالیت‌های گروهی و تکالیف عملی طراحی شد. نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان‌می‌دهد سکوت در منظومه معرفتی اسلام، فضیلتی فعال و هدفمند است. شیوه‌نامه تدوین‌شده با ارائه چارچوبی عملیاتی می‌تواند مبنای مداخلات آموزشی، مشاوره پیش از ازدواج و برنامه‌های غنی‌سازی رابطه در مراکز مشاوره خانواده ایران قرار گیرد و در پیشگیری از آسیب‌های ارتباطی و ارتقای کیفیت زندگی خانواده ایرانی نقش‌آفرین باشد.