شناخت عوامل تأثیرگذار بر تیپولوژی شخصیتی دو گروه جانباز مثبت‌گرا و منفی‌گرا

چکیده

هدف این پژوهش شناسایی و تبیین عوامل فردی، اجتماعی، فرهنگی و ساختاری مؤثر بر شکل‌گیری تیپولوژی شخصیتی جانبازان مثبت‌گرا و منفی‌گرا بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و در چارچوب پارادایم تفسیری انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل جانبازان ساکن شهر ایلام بودند که به‌صورت هدفمند و بر اساس معیارهای پژوهش انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته، گروه‌های متمرکز و مشاهده میدانی گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش تحلیل مضمون و از طریق کدگذاری چندمرحله‌ای انجام گرفت و مضامین نهایی در چارچوب نظری سرمایه اجتماعی تفسیر شدند. نتایج نشان داد که تیپولوژی شخصیتی جانبازان حاصل تعامل چندسطحی عوامل درونی و بیرونی است، به‌گونه‌ای که نگرش مثبت به زندگی، معناجویی و تاب‌آوری با دسترسی به سرمایه اجتماعی و شبکه‌های حمایتی قوی هم‌افزایی یافته و به شکل‌گیری تیپ مثبت‌گرا منجر می‌شود، در حالی که محدودیت در روابط اجتماعی، ضعف در معناسازی و کاهش منابع حمایتی با تشدید الگوهای منفی شخصیتی و گرایش به انزوا و ناسازگاری همراه است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تیپ‌های شخصیتی جانبازان پدیده‌ای پویا و وابسته به بستر اجتماعی هستند و تقویت سرمایه اجتماعی، حمایت‌های بین‌فردی و منابع روان‌شناختی می‌تواند در جهت ارتقای الگوهای مثبت شخصیتی و بهبود سازگاری آنان مؤثر باشد.