اثربخشی و مقایسه درمان متمرکز بر شفقت (CFT) و درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی (MBCT) بر تحمل‌ناپذیری بلاتکلیفی در مادران سرپرست خانوار

چکیده

هدف پژوهش حاضر مقایسه اثربخشی درمان متمرکز بر شفقت و درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر کاهش تحمل‌ناپذیری بلاتکلیفی در مادران سرپرست خانوار مراجعه‌کننده به سرای محلات منطقه ۱۴ تهران بود. پژوهش حاضر از نوع کاربردی و با روش نیمه‌آزمایشی در قالب طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری سه‌ماهه با گروه کنترل انجام شد. جامعه آماری شامل مادران سرپرست خانوار مراجعه‌کننده به بخش تسنیم سرای محلات منطقه ۱۴ تهران در سال ۱۴۰۴ بود. از میان آنان، ۴۵ نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به‌صورت تصادفی در سه گروه ۱۵ نفره شامل درمان متمرکز بر شفقت، درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی و گروه کنترل جایگزین شدند. دو گروه آزمایشی طی ۸ جلسه ۹۰ دقیقه‌ای به‌صورت هفتگی تحت مداخله قرار گرفتند و گروه کنترل در فهرست انتظار باقی ماند. ابزار گردآوری داده‌ها، مقیاس تحمل‌ناپذیری بلاتکلیفی فریستون و همکاران بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر و نرم‌افزار SPSS-27 تحلیل شدند. نتایج تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر نشان داد که اثر زمان بر تحمل‌ناپذیری بلاتکلیفی معنادار بود (001/0>P؛ 2/282=F) و تعامل زمان و گروه نیز معنادار گزارش شد (001/0>P؛ 79/65=F). میانگین نمرات تحمل‌ناپذیری بلاتکلیفی در گروه درمان متمرکز بر شفقت از 86/4 در پیش‌آزمون به 07/69 در پس‌آزمون کاهش یافت و در مرحله پیگیری نیز پایدار باقی ماند. همچنین در گروه درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی، میانگین نمرات از 53/86 در پیش‌آزمون به 8/68 در پس‌آزمون کاهش یافت. آزمون تعقیبی بونفرونی نشان داد که بین مراحل پیش‌آزمون با پس‌آزمون و پیگیری تفاوت معنادار وجود دارد (001/0>P)، اما بین دو درمان تفاوت معناداری مشاهده نشد (05/0<P). یافته‌ها بیانگر اثربخشی و ماندگاری هر دو درمان در کاهش تحمل‌ناپذیری بلاتکلیفی مادران سرپرست خانوار بود. نتایج پژوهش نشان داد که هر دو رویکرد درمان متمرکز بر شفقت و درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی می‌توانند به‌طور مؤثر تحمل‌ناپذیری بلاتکلیفی را در مادران سرپرست خانوار کاهش دهند. با وجود تفاوت در مبانی نظری و تکنیک‌های درمانی، هر دو مداخله توانستند از طریق بهبود تنظیم هیجانی، کاهش اضطراب و افزایش پذیرش شرایط نامطمئن، سلامت روان این گروه آسیب‌پذیر را ارتقاء دهند. بنابراین، استفاده از این رویکردها در مراکز مشاوره، خدمات حمایتی و برنامه‌های توانمندسازی زنان سرپرست خانوار توصیه می‌شود.