مقایسه اثربخشی بخشش‌درمانی و خاطره‌نویسی ساختاری بر تنظیم بین‌فردی هیجانی، حس طردشدگی و انسجام سالمندان مقیم سرای سالمندی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی بخشش‌درمانی و خاطره‌نویسی ساختاریافته بر تنظیم هیجان بین‌فردی، حس طردشدگی و حس انسجام سالمندان مقیم در سرای سالمندی انجام شد. این پژوهش نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری یک‌ماهه با دو گروه آزمایش و یک گروه گواه انجام شد. جامعه آماری شامل سالمندان مقیم سراهای سالمندی شهر اراک در سال 1404-1405 بود. تعداد 45 نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به‌صورت تصادفی در سه گروه 15 نفری بخشش‌درمانی، خاطره‌نویسی ساختاریافته و گواه گمارده شدند. گروه بخشش‌درمانی طی پنج جلسه و گروه خاطره‌نویسی ساختاریافته طی هشت جلسه مداخله دریافت کردند، در حالی که گروه گواه مداخله‌ای دریافت نکرد. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه تنظیم هیجان بین‌فردی، مقیاس حس طردشدگی و پرسشنامه 13 گویه‌ای حس انسجام بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیری، تحلیل کوواریانس تک‌متغیری، آزمون تعقیبی بونفرونی و آزمون t همبسته در نرم‌افزار SPSS نسخه 26 تحلیل شدند. نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیری نشان داد اثر کلی گروه بر مجموعه متغیرهای وابسته معنادار بود، F(3,38)=15.110، p<0.001، η²=0.544. همچنین اثر گروه بر تنظیم هیجان بین‌فردی، F(2,41)=9.369، p=0.001، η²=0.314، حس طردشدگی، F(2,41)=13.639، p<0.001، η²=0.400 و حس انسجام، F(2,41)=8.261، p=0.001، η²=0.287 معنادار بود. آزمون بونفرونی نشان داد هر دو مداخله در مقایسه با گروه گواه موجب بهبود تنظیم هیجان بین‌فردی و کاهش حس طردشدگی شدند، اما تفاوت میان دو مداخله در این دو متغیر معنادار نبود. در حس انسجام، هر دو مداخله مؤثر بودند، ولی خاطره‌نویسی ساختاریافته در مقایسه با بخشش‌درمانی اثربخشی بیشتری داشت (p=0.041). بیشتر اثرات در پیگیری یک‌ماهه پایدار باقی ماندند. بخشش‌درمانی و خاطره‌نویسی ساختاریافته هر دو می‌توانند به‌عنوان مداخلات مؤثر برای بهبود تنظیم هیجان بین‌فردی، کاهش حس طردشدگی و افزایش حس انسجام سالمندان مقیم سراهای سالمندی به کار روند، هرچند خاطره‌نویسی ساختاریافته در تقویت حس انسجام برتری نسبی داشت.