بررسی ساختار مفهومی بازنمایی‌های ذهنی در بیماران دچار فوبیای خاص

چکیده

هدف از این مطالعه، شناسایی و تحلیل ساختار مفهومی بازنمایی‌های ذهنی در بیماران دچار فوبیای خاص با رویکردی کیفی و پدیدارشناسانه بود. این پژوهش به روش کیفی و با رویکرد پدیدارشناسی تفسیری انجام شد. شرکت‌کنندگان شامل ۱۹ فرد مبتلا به فوبیای خاص از شهر تهران بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند و بر اساس معیارهای ورود انتخاب شدند. گردآوری داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انجام شد و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار NVivo و روش تحلیل مضمون صورت گرفت. نمونه‌گیری تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. یافته‌ها حاکی از استخراج سه مقوله اصلی شامل «محتوای بازنمایی‌های ذهنی فوبیک»، «ابعاد هیجانی بازنمایی‌ها» و «سبک‌های مقابله ذهنی ناکارآمد» بود. این مقولات دربرگیرنده زیرمقوله‌هایی چون تصویر ذهنی تهدیدکننده، احساس ناتوانی، شرم، اجتناب ذهنی، و گفت‌وگوی درونی منفی بودند. شرکت‌کنندگان تجربه‌هایی از تصاویر ذهنی اغراق‌شده، چندحسی، و گاه تروماتیک را گزارش دادند که با هیجان‌هایی چون وحشت، بی‌پناهی، و شرم همراه بوده و منجر به راهبردهای مقابله‌ای ناکارآمد می‌شدند. نتایج پژوهش نشان داد که بازنمایی‌های ذهنی در فوبیای خاص دارای ساختاری پیچیده و چندوجهی هستند که در تداوم و شدت اضطراب نقش مهمی ایفا می‌کنند. تحلیل این بازنمایی‌ها می‌تواند در طراحی مداخلات شناختی-تصویری و تقویت کارایی درمان‌های روان‌شناختی مؤثر واقع شود.