اثربخشی درمان شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی بر عملکرد خانواده و نشانگان روانشناختی افراد مراجعه کننده به مراکز مشاوره ای

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر عملکرد خانواده و نشانگان روان‌شناختی افراد مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره‌ای شهر تهران انجام شد. روش پژوهش نیمه‌آزمایشی از نوع پیش‌آزمون ـ پس‌آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل مراجعه‌کنندگان مراکز مشاوره‌ای شهر تهران در سال 1404 بود که از میان آنان 32 نفر به شیوه نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل (هر گروه 16 نفر) جایگزین شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه عملکرد خانواده و پرسشنامه اضطراب، افسردگی و استرس لاویبوند و لاویبوند بود. گروه آزمایش طی 8 جلسه دو ساعته تحت درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی قرار گرفت، در حالی‌که گروه کنترل هیچ‌گونه مداخله‌ای دریافت نکرد. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس مورد تحلیل قرار گرفتند. نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی تأثیر معناداری بر عملکرد خانواده و نشانگان روان‌شناختی افراد مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره‌ای دارد. میانگین نمرات عملکرد خانواده در گروه آزمایش در مرحله پس‌آزمون نسبت به پیش‌آزمون افزایش یافت، در حالی‌که میانگین نمرات نشانگان روان‌شناختی در این گروه کاهش معناداری نشان داد. همچنین تفاوت بین گروه آزمایش و کنترل پس از تعدیل اثر پیش‌آزمون از نظر آماری معنادار بود که بیانگر اثربخشی مداخله بر بهبود عملکرد خانواده و کاهش اضطراب، افسردگی و استرس است. یافته‌های پژوهش نشان داد که درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی با افزایش آگاهی فرد نسبت به افکار و هیجان‌ها، کاهش نشخوار ذهنی و تقویت تنظیم هیجانی، می‌تواند موجب بهبود عملکرد خانواده و کاهش نشانگان روان‌شناختی در افراد مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره‌ای شود. بنابراین، استفاده از این رویکرد درمانی در مراکز مشاوره و خدمات روان‌شناختی می‌تواند به‌عنوان مداخله‌ای مؤثر در ارتقای سلامت روان و بهبود روابط خانوادگی مورد توجه قرار گیرد.