اثربخشی آموزش مدیریت والدین بر اضطراب، افسردگی و نشانه‌های جسمانی در والدین کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی آموزش مدیریت والدین بر کاهش اضطراب، افسردگی و نشانه‌های جسمانی در والدین کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی بود. پژوهش حاضر از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل والدین کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی مراجعه‌کننده به مراکز روان‌شناسی شهر تبریز بود. تعداد 66 والد با روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل جایگزین شدند. ابزارهای گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه افسردگی بک–ویرایش دوم، پرسشنامه اضطراب بک و مقیاس اختلال علائم جسمانی بود. مداخله آموزش مدیریت والدین طی 9 جلسه اجرا شد و داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره در نرم‌افزار SPSS-26 تحلیل شدند. نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد که آموزش مدیریت والدین تأثیر معناداری بر کاهش اضطراب، افسردگی و نشانه‌های جسمانی والدین کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی دارد. یافته‌های مقایسه زوجی نشان داد که میانگین نمرات گروه آزمایش در متغیر افسردگی به میزان 3/39-، اضطراب به میزان 3/92- و نشانه‌های جسمانی به میزان 3/26- کمتر از گروه کنترل بود و تمامی تفاوت‌ها در سطح 01/0>P معنادار بودند. همچنین نتایج بیانگر آن بود که شرکت در جلسات آموزش مدیریت والدین موجب بهبود سلامت روان والدین و کاهش فشارهای روان‌شناختی مرتبط با مراقبت از کودک مبتلا به ADHD شده است. آموزش مدیریت والدین با تأکید بر تقویت رفتارهای سازگارانه، بهبود تعامل والد–کودک، آموزش مهارت‌های حل مسئله و استفاده از تقویت مثبت، توانست به‌طور مؤثری علائم روان‌شناختی منفی والدین کودکان مبتلا به ADHD را کاهش دهد. این مداخله نه‌تنها موجب بهبود مهارت‌های فرزندپروری شد، بلکه از طریق کاهش استرس‌های مراقبتی و افزایش احساس خودکارآمدی والدین، سلامت روان و جسم آنان را نیز ارتقا داد. بر این اساس، استفاده از برنامه‌های آموزش مدیریت والدین به‌عنوان بخشی از مداخلات جامع درمانی برای خانواده‌های دارای کودک مبتلا به ADHD توصیه می‌شود.