مقایسه اثربخشی درمان شناختی رفتاری و معنادرمانی مبتنی بر اندیشه های مولانا بر تاب­آوری و بهزیستی روانشناختی در بیماران کلیوی تحت درمان دیالیز

چکیده

پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی درمان شناختی–رفتاری و معنادرمانی مبتنی بر اندیشه‌های مولانا بر تاب‌آوری و بهزیستی روان‌شناختی بیماران کلیوی تحت درمان دیالیز انجام شد. این پژوهش نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون و پیگیری دوماهه، شامل دو گروه آزمایش و یک گروه کنترل بود. جامعه آماری را بیماران کلیوی ۲۵ تا ۴۵ ساله مراجعه‌کننده به بخش همودیالیز بیمارستان شهید بهشتی بابل در شش‌ماهه دوم سال ۲۰۲۵ تشکیل دادند. با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند، ۴۵ بیمار واجد شرایط انتخاب و به‌صورت تصادفی در گروه درمان شناختی–رفتاری، گروه معنادرمانی مبتنی بر اندیشه‌های مولانا و گروه کنترل (هر گروه ۱۵ نفر) جایگزین شدند. گروه نخست پروتکل نه‌جلسه‌ای درمان شناختی–رفتاری بارلو و گروه دوم پروتکل معنادرمانی مبتنی بر اندیشه‌های مولانا را دریافت کردند؛ گروه کنترل مداخله‌ای دریافت نکرد. داده‌ها با استفاده از مقیاس تاب‌آوری کانر–دیویدسون و مقیاس بهزیستی روان‌شناختی ریف گردآوری و با تحلیل واریانس اندازه‌گیری مکرر، تحلیل کوواریانس و آزمون تعقیبی بونفرونی در SPSS نسخه ۲۷ تحلیل شدند. پس از کنترل نمرات پیش‌آزمون، تفاوت بین گروه‌ها در تاب‌آوری معنادار بود (F(2,42)=60.909، p<0.001، η²=0.744). هر دو مداخله در مقایسه با گروه کنترل تاب‌آوری را افزایش دادند (p<0.001)، اما درمان شناختی–رفتاری نسبت به معنادرمانی اثربخشی بیشتری داشت (تفاوت میانگین=1.511، p<0.001). تفاوت گروه‌ها در بهزیستی روان‌شناختی نیز معنادار بود (F(2,42)=3334.30، p<0.001، η²=0.994). هر دو مداخله بهزیستی روان‌شناختی را در مقایسه با کنترل بهبود بخشیدند (p<0.001)، اما معنادرمانی نسبت به درمان شناختی–رفتاری مؤثرتر بود (تفاوت میانگین=5.00، p<0.001). بهبودها در پیگیری دوماهه نیز حفظ شدند. هر دو مداخله می‌توانند برای ارتقای سازگاری روان‌شناختی بیماران تحت دیالیز به کار روند؛ بااین‌حال، درمان شناختی–رفتاری برای تقویت تاب‌آوری و معنادرمانی مبتنی بر اندیشه‌های مولانا برای بهبود بهزیستی روان‌شناختی مزیت نسبی بیشتری دارد.