مقایسه اثربخشی آموزش «من شایسته» و آموزش حرمت خود بر تصمیم‌گیری و دوستی کودکان

چکیده

پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی آموزش «من شایسته» و آموزش حرمت خود بر تصمیم‌گیری و دوستی دانش‌آموزان ۱۰ تا ۱۲ ساله انجام شد. پژوهش از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری دوماهه همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان ۱۰ تا ۱۲ ساله دوره دوم ابتدایی شهر اصفهان در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۳ بود. تعداد ۶۰ دانش‌آموز به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در سه گروه ۲۰ نفره شامل آموزش «من شایسته»، آموزش حرمت خود و کنترل گمارده شدند. دو گروه آزمایشی طی هشت جلسه هفتگی مداخله مربوط به خود را دریافت کردند و گروه کنترل مداخله‌ای دریافت نکرد. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه کیفیت تصمیم‌گیری اخباری‌زاده و شاخص روابط با همسالان هادسون گردآوری و با تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر و آزمون تعقیبی بونفرونی در نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۷ تحلیل شدند. نتایج نشان داد اثر زمان، تعامل زمان × گروه و اثر گروه بر تصمیم‌گیری معنادار بود (به‌ترتیب: F=1158.912، η²p=0.953؛ F=300.483، η²p=0.913؛ F=14.998، η²p=0.345؛ همه p<0.001). هر دو مداخله در مقایسه با کنترل تصمیم‌گیری را به‌طور معناداری بهبود دادند، اما آموزش حرمت خود به‌طور معناداری اثربخش‌تر از آموزش «من شایسته» بود (p=0.016). در دوستی نیز اثر زمان، تعامل زمان × گروه و اثر گروه معنادار بود (به‌ترتیب: F=562.286، η²p=0.908؛ F=134.845، η²p=0.826؛ F=10.345، η²p=0.266؛ همه p<0.001). هر دو مداخله نسبت به کنترل موجب بهبود معنادار دوستی شدند، اما تفاوت بین دو گروه مداخله معنادار نبود (p=1.000). اثر بهبود تصمیم‌گیری تا پیگیری حفظ شد، در حالی که دوستی از پس‌آزمون تا پیگیری کاهش معناداری نشان داد (p=0.015)، هرچند همچنان نسبت به پیش‌آزمون بهبود یافته بود. آموزش «من شایسته» و آموزش حرمت خود هر دو می‌توانند به‌عنوان مداخلات مدرسه‌محور مؤثر برای ارتقای تصمیم‌گیری و روابط دوستانه کودکان به‌کار روند. با این حال، برتری آموزش حرمت خود در بهبود تصمیم‌گیری نشان می‌دهد تقویت احساس ارزشمندی، پذیرش خود و کاهش وابستگی به ارزیابی دیگران ممکن است نقش برجسته‌تری در ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری کودکان داشته باشد، در حالی که هر دو رویکرد از اثربخشی مشابهی در بهبود دوستی برخوردارند.