اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر خودکارآمدی و پایبندی به درمان در بیماران تحت درمان ارتودنسی ثابت

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر خودکارآمدی و پایبندی به درمان در بیماران تحت درمان ارتودنسی ثابت انجام شد. این پژوهش با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون همراه با گروه کنترل و پیگیری دوماهه و گمارش تصادفی انجام شد. جامعه آماری شامل بیماران 18 تا 25 سال تحت درمان ارتودنسی ثابت مراجعه‌کننده به دانشکده دندانپزشکی اصفهان و کلینیک‌های وابسته در سال 2026 بود. از میان افراد واجد شرایط، 40 بیمار به روش هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل، هر کدام 20 نفر، گمارده شدند. ابزارهای گردآوری داده شامل مقیاس خودکارآمدی عمومی شرر و همکاران و مقیاس پایبندی به درمان ارتودنسی ترونن و همکاران بود. گروه آزمایش علاوه بر آموزش‌های استاندارد ارتودنسی، هشت جلسه هفتگی 90 دقیقه‌ای درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد دریافت کرد، در حالی که گروه کنترل تنها آموزش‌های استاندارد را دریافت نمود. ارزیابی‌ها در پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری دوماهه انجام شد. داده‌ها با تحلیل واریانس با اندازه‌گیری تکراری و آزمون تعقیبی بونفرونی در نرم‌افزار SPSS نسخه 26 تحلیل شدند. نتایج تحلیل واریانس با اندازه‌گیری تکراری نشان داد اثر تعاملی زمان × گروه بر خودکارآمدی معنادار بود (F=141.98، p<.001، ηp²=.789) و اثر بین‌گروهی نیز معنادار به دست آمد (F=12.90، p=.001، ηp²=.253). همچنین، تعامل زمان × گروه برای پایبندی به درمان معنادار بود (F=132.11، p<.001، ηp²=.777) و اثر بین‌گروهی نیز معنادار بود (F=29.37، p<.001، ηp²=.436). آزمون‌های تعقیبی بونفرونی نشان داد تفاوت دو گروه در خودکارآمدی در پس‌آزمون و پیگیری معنادار بود (هر دو p<.001)، در حالی که در پیش‌آزمون تفاوت معناداری مشاهده نشد (p=.811). همچنین، تفاوت بین دو گروه در پایبندی به درمان در پس‌آزمون و پیگیری معنادار بود (هر دو p<.001)، که نشان‌دهنده تداوم اثر مداخله تا پیگیری دوماهه است. درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد می‌تواند به‌عنوان یک مداخله روان‌شناختی مکمل در کنار مراقبت‌های استاندارد ارتودنسی برای افزایش خودکارآمدی و بهبود پایبندی به درمان به کار رود و اثرات حاصل از آن حداقل تا دو ماه پس از پایان مداخله پایدار بماند.