مقایسه اثربخشی بازی‌درمانی مبتنی بر رویکرد شناختی–رفتاری و آموزش مبتنی بر نظریه ذهن بر اختلال اضطرابی دانش‌آموزان دختر دبستانی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی بازی‌درمانی مبتنی بر رویکرد شناختی–رفتاری و آموزش مبتنی بر نظریه ذهن بر کاهش اختلال اضطرابی دانش‌آموزان دختر دبستانی انجام شد. پژوهش حاضر یک مطالعه آزمایشی با طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش‌آموزان دختر دبستانی شهر شیراز در سال ۱۴۰۴ بود که از میان آنان، ۴۵ دانش‌آموز دارای اختلال اضطرابی پس از غربالگری به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در سه گروه ۱۵ نفری شامل بازی‌درمانی شناختی–رفتاری، آموزش مبتنی بر نظریه ذهن و کنترل گمارده شدند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه اختلالات مرتبط با اضطراب کودکان (SCARED) بود. گروه بازی‌درمانی، پروتکل ۹ جلسه‌ای شناختی–رفتاری جنینگز و پروکتور و گروه نظریه ذهن، برنامه آموزشی مبتنی بر مدل ولمن و لیو را دریافت کردند، در حالی که گروه کنترل مداخله‌ای دریافت نکرد. ارزیابی‌ها در سه مرحله پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری انجام شد. داده‌ها با نرم‌افزار SPSS و با استفاده از تحلیل واریانس مختلط و آزمون تعقیبی بونفرونی تحلیل شدند. نتایج تحلیل استنباطی نشان داد اثر زمان بر اختلال اضطرابی معنادار بود (F=44.779, p<0.001, η²=0.542). همچنین، اثر بین‌گروهی معنادار بود (F=21.449, p<0.001, η²=0.547) و تعامل زمان×گروه نیز معناداری آماری داشت (F=50.225, p<0.001, η²=0.609). آزمون‌های تعقیبی نشان دادند در هر دو گروه مداخله، نمرات اضطراب در پس‌آزمون و پیگیری در مقایسه با پیش‌آزمون به‌طور معناداری کاهش یافت (p<0.001)، در حالی که در گروه کنترل تفاوت معناداری مشاهده نشد. در پس‌آزمون، بازی‌درمانی شناختی–رفتاری نسبت به آموزش نظریه ذهن کاهش بیشتری در اضطراب ایجاد کرد (p=0.021) و این برتری در مرحله پیگیری نیز معنادار باقی ماند (p=0.037). هر دو مداخله بازی‌درمانی شناختی–رفتاری و آموزش مبتنی بر نظریه ذهن در کاهش اختلال اضطرابی دانش‌آموزان دختر دبستانی مؤثر بودند و آثار آنها در مرحله پیگیری نیز تداوم داشت؛ با این حال، بازی‌درمانی شناختی–رفتاری اثربخشی بیشتری نشان داد و می‌تواند به‌عنوان یک مداخله روان‌شناختی مناسب برای کاهش نشانه‌های اضطرابی در دانش‌آموزان دوره ابتدایی مورد استفاده قرار گیرد.