اثربخشی آموزش مبتنی بر پذیرش و تعهد بر نشخوار خشم و ادراک رفتارهای فداکارانه در زوجین دارای مشکلات زناشویی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی آموزش مبتنی بر پذیرش و تعهد بر نشخوار خشم و ادراک رفتارهای فداکارانه در زوجین دارای مشکلات زناشویی انجام شد. پژوهش حاضر نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه زوجین دارای مشکلات زناشویی مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره تخصصی دادگستری شهر بابل در سال ۱۴۰۵ بود. از میان مراجعان، ۳۲ نفر (۱۶ زوج) به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل، هر یک شامل ۱۶ نفر (۸ زوج)، گمارده شدند. گروه آزمایش در هشت جلسه یک‌ساعته آموزش مبتنی بر پذیرش و تعهد براساس مدل هیز و همکاران را دریافت کرد، درحالی‌که گروه کنترل مداخله‌ای دریافت نکرد. ابزارهای گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه نشخوار خشم ساکودولسکی و همکاران (2001) و پرسشنامه ادراک رفتارهای فداکارانه هارپر و فیگرس (2008) بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره تحلیل شدند. نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد که پس از کنترل اثر نمرات پیش‌آزمون، بین گروه آزمایش و کنترل در ترکیب متغیرهای وابسته تفاوت معناداری وجود داشت (Wilks’ Lambda=0.231, F(2,27)=44.987, p<0.001). همچنین، نتایج آزمون‌های اثر پیلایی (0.769)، اثر هتلینگ (3.332) و بزرگ‌ترین ریشه روی (3.332) نیز معنادار بود (p<0.001). جهت اثرها نشان داد که آموزش مبتنی بر پذیرش و تعهد موجب کاهش معنادار نشخوار خشم و بهبود ادراک رفتارهای فداکارانه در زوجین گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل شد. آموزش مبتنی بر پذیرش و تعهد می‌تواند با کاهش درگیری شناختی با افکار خشم‌آلود و تقویت انعطاف‌پذیری روان‌شناختی و رفتارهای مبتنی بر ارزش، نشخوار خشم را کاهش داده و ادراک مثبت‌تری از رفتارهای فداکارانه همسر ایجاد کند؛ بنابراین، این مداخله می‌تواند به‌عنوان رویکردی کاربردی در برنامه‌های مشاوره و زوج‌درمانی برای زوجین دارای مشکلات زناشویی مورد استفاده قرار گیرد.