بررسی ابعاد روانی–اجتماعی تجربه سوگ در نوجوانان پس از فقدان والدین

چکیده

هدف این پژوهش، شناسایی و تبیین ابعاد روانی–اجتماعی تجربه سوگ در نوجوانانی است که یکی از والدین خود را از دست داده‌اند. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۶ نوجوان ۱۳ تا ۱۸ ساله ساکن شهر تهران گردآوری شد. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند صورت گرفت و فرایند مصاحبه‌ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. داده‌ها پس از پیاده‌سازی به کمک نرم‌افزار NVivo تحلیل شدند و کدگذاری در سه مرحله باز، محوری و انتخابی انجام گرفت. تحلیل داده‌ها منجر به استخراج سه مقوله اصلی شامل "تجربه هیجانی سوگ"، "پیامدهای اجتماعی سوگ" و "راهبردهای مقابله‌ای نوجوانان" شد. در این سه مقوله، ۱۸ زیرمقوله شناسایی گردید که بیانگر تنوع واکنش‌های هیجانی (مانند اندوه، خشم، ترس)، پیامدهای اجتماعی (نظیر انزوای اجتماعی، افت تحصیلی) و راهبردهای مقابله‌ای (از جمله توسل به معنویت، نوشتن خاطرات، یا رفتارهای پرخطر) بودند. نتایج نشان می‌دهد تجربه سوگ در نوجوانان پدیده‌ای چندبعدی و پیچیده است که تحت تأثیر عوامل روانی، اجتماعی و فرهنگی قرار دارد. توجه به ابعاد مختلف این تجربه و طراحی مداخلات حمایتی متناسب با شرایط فرهنگی نوجوانان ایرانی برای کاهش آسیب‌های ثانویه ناشی از فقدان والد، ضروری است.