مقایسه اثربخشی درمان شناختی‌رفتاری متمرکز بر نشخوار فکری و درمان شناختی‌رفتاری کلاسیک بر افسردگی، اضطراب و خوردن آشفته در افراد مبتلا به چاقی: مطالعه‌ای تک‌آزمودنی با طرح خط‌پایه چندگانه

چکیده

پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی درمان شناختی‌رفتاری متمرکز بر نشخوار فکری و درمان شناختی‌رفتاری کلاسیک بر کاهش افسردگی، اضطراب و خوردن آشفته در افراد مبتلا به چاقی انجام شد. این پژوهش با استفاده از طرح آزمایشی تک‌آزمودنی از نوع خط‌پایه چندگانه بین آزمودنی‌ها انجام شد. شش بزرگسال ۱۸ تا ۵۰ ساله مبتلا به چاقی در دو شرایط درمانی سه‌نفره شامل درمان شناختی‌رفتاری کلاسیک و درمان شناختی‌رفتاری متمرکز بر نشخوار فکری قرار گرفتند. خط‌پایه‌ها به‌صورت پلکانی و شامل چهار تا شش نقطه اندازه‌گیری، مرحله مداخله شامل هشت نوبت اندازه‌گیری و مرحله پیگیری شامل چهار نوبت بود. هر دو مداخله طی ۱۰ جلسه هفتگی ۶۰ دقیقه‌ای اجرا شدند. افسردگی با پرسشنامه افسردگی بک–ویرایش دوم، اضطراب با پرسشنامه اضطراب بک و خوردن آشفته با نسخه کوتاه ۱۲ ماده‌ای پرسشنامه بررسی اختلال خوردن اندازه‌گیری شد. داده‌ها با تحلیل دیداری و شاخص‌های عدم همپوشانی همه جفت‌ها (NAP) و Tau-U تحلیل شدند. مقایسه خط‌پایه با مرحله مداخله نشان داد که برای افسردگی، مقادیر NAP در درمان کلاسیک و متمرکز بر نشخوار به‌ترتیب 0.980 و 0.897 و مقادیر Tau-U به‌ترتیب 0.959 و 0.794 بود. برای اضطراب، NAP به‌ترتیب 0.988 و 0.931 و Tau-U به‌ترتیب 0.865 و 0.751 به دست آمد. در خوردن آشفته نیز NAP در دو درمان به‌ترتیب 0.812 و 0.758 و Tau-U به‌ترتیب 0.624 و 0.516 بود. در مقایسه خط‌پایه با پیگیری، NAP افسردگی و خوردن آشفته در هر دو درمان 1.000 و Tau-U نیز 1.000 بود؛ برای اضطراب، NAP در هر دو درمان 1.000 و Tau-U برابر 0.889 به دست آمد. این الگو نشان داد که شاخص‌های کل مرحله مداخله برتری یکنواختی برای درمان متمرکز بر نشخوار نشان ندادند، اما شواهد مربوط به سطح نهایی و حفظ تغییر به نفع این درمان بود. هر دو رویکرد در کاهش پیامدهای روان‌شناختی و خوردن آشفته مؤثر بودند، اما درمان شناختی‌رفتاری متمرکز بر نشخوار فکری از نظر عمق نهایی تغییر و پایداری اثر در پیگیری الگوی مطلوب‌تری نشان داد؛ بنابراین، هدف‌گیری اختصاصی نشخوار فکری می‌تواند مؤلفه‌ای سودمند در مداخلات شناختی‌رفتاری برای افراد مبتلا به چاقی باشد.