اثر بخشی آموزش مدیریت استرس مبتنی بر پذیرش و تعهد بر پیشگیری از عود و توانایی شناختی در افراد دارای سوءمصرف مواد

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی آموزش مدیریت استرس مبتنی بر پذیرش و تعهد بر پیشگیری از عود و توانایی شناختی در افراد دارای سوءمصرف مواد انجام شد. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل تمامی افراد دارای سوءمصرف مواد در حال درمان در مرکز درمان سوءمصرف مواد پارسه شهر قم در سال ۱۴۰۳ بود. از میان افراد واجد شرایط، ۶۴ نفر با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل، هر یک شامل ۳۲ نفر، گمارده شدند. ابزارهای گردآوری داده‌ها شامل مقیاس پیش‌بینی بازگشت (PRS) و پرسشنامه توانایی‌های شناختی (CAQ) بود. گروه آزمایش طی هشت جلسه آموزش مدیریت استرس مبتنی بر پذیرش و تعهد را دریافت کرد، در حالی که گروه کنترل در این مدت مداخله آموزشی ساختاریافته‌ای دریافت نکرد. داده‌ها با استفاده از آزمون‌های تحلیل کوواریانس چندمتغیره و تک‌متغیره و با بهره‌گیری از نرم‌افزار SPSS نسخه 27 تحلیل شدند. نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد که پس از کنترل اثر پیش‌آزمون، بین گروه آزمایش و کنترل از نظر ترکیب خطی متغیرهای پیشگیری از عود و توانایی شناختی تفاوت معناداری وجود داشت (p<0.001) و اندازه اثر کلی مداخله در سطح قوی گزارش شد. همچنین، نتایج تحلیل کوواریانس تک‌متغیره نشان داد که آموزش مدیریت استرس مبتنی بر پذیرش و تعهد تأثیر معناداری بر پیشگیری از عود و بهبود توانایی‌های شناختی داشت (p<0.001). اثر گروه توانست 71.1 درصد از تغییرات مربوط به پیشگیری از عود و 61.1 درصد از تغییرات توانایی‌های شناختی را تبیین کند که بیانگر اثر قابل توجه مداخله بر هر دو پیامد پژوهش بود. آموزش مدیریت استرس مبتنی بر پذیرش و تعهد با تقویت فرایندهایی نظیر پذیرش تجارب درونی، گسلش شناختی، ذهن‌آگاهی، انعطاف‌پذیری روان‌شناختی و اقدام متعهدانه می‌تواند به‌عنوان یک مداخله مؤثر برای کاهش آسیب‌پذیری نسبت به عود و ارتقای توانایی‌های شناختی افراد دارای سوءمصرف مواد مورد استفاده قرار گیرد. بر این اساس، استفاده از این مداخله به‌عنوان روشی مکمل در برنامه‌های درمان و توان‌بخشی سوءمصرف مواد می‌تواند در ارتقای پیامدهای درمانی و کاهش احتمال بازگشت به مصرف سودمند باشد.