تعیین تفاوت اثربخشی درمان مبتنی بر ذهنی‌سازی و رفتاردرمانی دیالکتیکی بر کنترل عاطفه در نوجوانان دارای رفتار خودآسیب‌رسان

چکیده

هدف از این پژوهش تعیین تفاوت اثربخشی درمان مبتنی بر ذهنی‌سازی و رفتاردرمانی دیالکتیکی بر کنترل عاطفه در نوجوانان دارای رفتار خودآسیب‌رسان بود. این پژوهش کاربردی با طرح نیمه‌آزمایشی از نوع پیش‌آزمون–پس‌آزمون با گروه کنترل و مرحله پیگیری انجام شد. جامعه آماری شامل نوجوانان دختر دارای رفتار خودآسیب‌رسان مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره آموزش و پرورش شهر تهران در نیمه دوم سال ۱۴۰۳ بود. از میان آنان، 45 نفر به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و پس از همتاسازی به‌صورت تصادفی در سه گروه (دو گروه آزمایش و یک گروه کنترل) جایگزین شدند. گروه‌های آزمایش طی 12 جلسه تحت مداخلات درمان مبتنی بر ذهنی‌سازی و رفتاردرمانی دیالکتیکی قرار گرفتند، در حالی‌که گروه کنترل مداخله‌ای دریافت نکرد. داده‌ها با استفاده از مقیاس کنترل عاطفه جمع‌آوری و با بهره‌گیری از تحلیل واریانس چندمتغیری، تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر و آزمون تعقیبی بنفرونی در نرم‌افزار SPSS-26 تحلیل شدند. نتایج تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر نشان داد که اثر اصلی گروه (05/0>p)، اثر زمان (05/0>p) و اثر متقابل گروه و زمان (05/0>p) بر کنترل عاطفه معنادار است. همچنین نتایج آزمون تعقیبی بنفرونی نشان داد که در مراحل پس‌آزمون و پیگیری، هر دو گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل تفاوت معناداری دارند (05/0>p) و درمان مبتنی بر ذهنی‌سازی نسبت به رفتاردرمانی دیالکتیکی اثربخشی بیشتری نشان داده است. بر اساس یافته‌ها، هر دو مداخله درمانی در بهبود کنترل عاطفه در نوجوانان دارای رفتار خودآسیب‌رسان مؤثر هستند، اما درمان مبتنی بر ذهنی‌سازی به دلیل تأثیر عمیق‌تر بر فرآیندهای شناختی–هیجانی، اثربخشی بیشتری داشته و می‌تواند به‌عنوان رویکردی کارآمدتر در مداخلات روان‌شناختی این گروه مورد استفاده قرار گیرد.