اثربخشی آموزش مهارت‌های زندگی بر تنظیم هیجان و سرسختی روانشناختی نوجوانان مضطرب

چکیده

اضطراب در دوران نوجوانی یکی از شایع‌ترین مشکلات روان‌شناختی است که می‌تواند بر تنظیم هیجان، سازگاری اجتماعی و سلامت روان نوجوانان تأثیر منفی بگذارد. از سوی دیگر، مهارت‌های زندگی به‌ویژه خودآگاهی و برقراری ارتباط مؤثر، نقش مهمی در ارتقای توانایی‌های روانی و اجتماعی نوجوانان دارند و می‌توانند زمینه بهبود تنظیم هیجان و افزایش سرسختی روانشناختی را فراهم سازند؛ بنابراین پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی آموزش مهارت‌های زندگی بر تنظیم هیجان و سرسختی روانشناختی نوجوانان مضطرب انجام شد. پژوهش حاضر از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون ـ پس‌آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل نوجوانان مضطرب مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره شهر تهران در شش‌ماهه دوم سال 1403 بود که از میان آن‌ها 30 نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. سپس آزمودنی‌ها بر اساس نمرات اضطراب به دو گروه آزمایش و کنترل (هر گروه 15 نفر) تقسیم شدند. ابزارهای گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه تنظیم هیجان گراس و جان، پرسشنامه سرسختی روانشناختی اهواز و پرسشنامه اضطراب حالت ـ صفت اسپیلبرگر بود. مداخله آموزش مهارت‌های زندگی با تأکید بر خودآگاهی و ارتباط مؤثر طی 12 جلسه 60 دقیقه‌ای برای گروه آزمایش اجرا شد، در حالی که گروه کنترل هیچ آموزشی دریافت نکرد. در پایان، داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیری مورد تحلیل قرار گرفتند. نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیری نشان داد که آموزش مهارت‌های زندگی تأثیر معناداری بر مؤلفه‌های تنظیم هیجان نوجوانان مضطرب دارد؛ به‌گونه‌ای که بین گروه آزمایش و کنترل در ارزیابی مجدد هیجان و فرونشانی هیجان تفاوت معنادار مشاهده شد (001/0>P). همچنین نتایج نشان داد که آموزش مهارت‌های زندگی موجب افزایش معنادار سرسختی روانشناختی نوجوانان مضطرب در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل شده است (001/0>P). میزان اندازه اثر به‌دست‌آمده نیز نشان‌دهنده قدرت بالای مداخله در بهبود متغیرهای پژوهش بود. بر اساس یافته‌های پژوهش می‌توان نتیجه گرفت که آموزش مهارت‌های زندگی، به‌ویژه آموزش خودآگاهی و مهارت‌های ارتباطی، می‌تواند به عنوان روشی مؤثر در بهبود تنظیم هیجان و افزایش سرسختی روانشناختی نوجوانان مضطرب مورد استفاده قرار گیرد. این آموزش‌ها با ارتقای توانایی شناخت و مدیریت هیجان‌ها، افزایش احساس کنترل فردی و تقویت مهارت‌های مقابله‌ای، زمینه سازگاری بهتر نوجوانان با موقعیت‌های استرس‌زا را فراهم می‌کنند؛ از این‌رو استفاده از برنامه‌های آموزش مهارت‌های زندگی در مراکز مشاوره و مدارس توصیه می‌شود.