بررسی تأثیر استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی بر خشونت دانش‌آموزان: یک مطالعه پیمایشی با استفاده از پرسشنامه پرخاشگری AGQ

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر میزان استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی بر پرخاشگری دانش‌آموزان مقطع متوسطه دوم شهر یزد انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش گردآوری داده‌ها توصیفی از نوع پیمایشی بود. جامعه آماری شامل ۷۶۰۰ دانش‌آموز مقطع متوسطه دوم شهر یزد در سال تحصیلی ۱۴۰۲–۱۴۰۳ بود که از میان آنان ۳۶۵ نفر با استفاده از فرمول کوکران و روش نمونه‌گیری تصادفی انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه محقق‌ساخته سنجش میزان استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی و پرسشنامه ۳۰ گویه‌ای پرخاشگری AGQ شامل ابعاد پرخاشگری فیزیکی، پرخاشگری کلامی، خشم و خصومت بود. ضرایب آلفای کرونباخ برای پرسشنامه محقق‌ساخته و AGQ به ترتیب 0.87 و 0.89 به دست آمد. داده‌ها با استفاده از SPSS نسخه ۲۶ و SmartPLS 4 و از طریق ضریب همبستگی پیرسون، آزمون‌های مقایسه‌ای و مدل‌سازی معادلات ساختاری تحلیل شدند. بین مدت استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی و نمره کل پرخاشگری رابطه مثبت و معناداری وجود داشت (r = 0.58, p < 0.01). جنسیت با نوع خشونت رابطه معناداری داشت (p < 0.05)، در حالی که رابطه پایگاه اقتصادی ـ اجتماعی با خشونت مجازی معنادار نبود (p > 0.05). در مدل ساختاری، مدت استفاده بر تجربه خشونت مجازی (β = 0.71)، نگرش‌های پرخاشگری‌زا (β = 0.33) و پرخاشگری کلی (β = 0.18) اثر معنادار داشت. تجربه خشونت مجازی (β = 0.58) و نگرش‌های پرخاشگری‌زا (β = 0.42) نیز پرخاشگری کلی را به طور معنادار پیش‌بینی کردند. اثرات غیرمستقیم مدت استفاده بر پرخاشگری از طریق تجربه خشونت مجازی (β = 0.41) و نگرش‌های پرخاشگری‌زا (β = 0.14) معنادار بود و اثر کل مدت استفاده بر پرخاشگری برابر با 0.73 به دست آمد (p < 0.001). افزایش مدت استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی با سطوح بالاتر پرخاشگری در دانش‌آموزان همراه است و تجربه خشونت مجازی و نگرش‌های پرخاشگری‌زا می‌توانند نقش میانجی مهمی در این رابطه داشته باشند؛ بنابراین، اجرای برنامه‌های آموزشی در زمینه سواد رسانه‌ای، خودتنظیمی، مدیریت خشم و پیشگیری از خشونت مجازی در مدارس ضروری به نظر می‌رسد.